• سایر
  • تاریخ انتشار ۱۴۰۱-۰۵-۰۱

          اساس تحقیقات فارابی در موسیقی

اساس تحقیقات فارابی در موسیقی



مهدی

بچه ها کسی جواب رو میدونه ؟

اساس تحقیقات فارابی در موسیقی را از این سایت دریافت کنید.

عقاید فارابی در باب موسیقی چه بود؟

دومین پیش‌همایش «بازخوانی آرای فارابی در باب موسیقی» با پیگیری اهداف اصلی این همایش ملی، یعنی ایجاد زمینه‌ای مناسب برای شناخت آرای موسیقایی فارابی و تأثیرات آن بر موسیقی حوزه‌های ایرانی، عربی و ترکی تا به امروز برگزار ‌شد.

سه‌شنبه / ۲۵ آذر ۱۳۹۹ / ۲۳:۱۴

دسته‌بندی: تجسمی و موسیقی

کد خبر: 99092519928 خبرنگار : 71625

عقاید فارابی در باب موسیقی چه بود؟

خانه موزه فارابی در استانبول/عکس تزیینی است

دومین پیش‌همایش «بازخوانی آرای فارابی در باب موسیقی» با پیگیری اهداف اصلی این همایش ملی، یعنی ایجاد زمینه‌ای مناسب برای شناخت آرای موسیقایی فارابی و تأثیرات آن بر موسیقی حوزه‌های ایرانی، عربی و ترکی تا به امروز برگزار ‌شد.

به گزارش خبرنگار ایسنا، همزمان با روز پژوهش، آیین دومین پیش‌همایش «بازخوانی آرای فارابی در باب موسیقی» به‌ صورت آنلاین برگزار شد.

در این نشست سیدمحمدرضا بهشتی، حسن بلخاری، سیدمحمدتقی طباطبایی و کاوه خورابه به سخنرانی پرداختند. همچنین در پایان این مراسم سید تیمور مهرابی به اجرای مقام‌نوازی تنبور و مراد آقایی به اجرای قوپوز پرداختند.

در ابتدا کاوه خورابه ـ معاون علمی پژوهشی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دبیر علمی دومین پیش همایش «بازخوانی آرای فارابی در باب موسیقی» ـ بیان کرد: فارابی را باید پیشگام و موسس دانش میان رشته‌ای دانست که امروز از آن تحت عنوان فلسفه موسیقی و ذیل مفهوم عام تر فلسفه هنر یاد می‌کنند؛ گرچه مباحث مطرح شده در این شاخه و در روزگار کنونی از شاخصه‌ها و مراتب مخصوصی برخوردار است که در تطبیق نعل به نعل آن، با اندیشه‌های متفکری در ۱۰۰۰ سال پیش می‌تواند از وزانت علمی و پژوهشی بکاهد اما چه چاره که در تبارشناسی چنین دانشی، به ناگریز با این واقعیت رو به رو می‌شویم که ابونصر فارابی را چونان موسس جدی فلسفه موسیقی بدانیم. آنکه بیش از آنکه تنها گردآورنده مطالبی از پیشینیان به خصوص اهل اندیشه یونان باشد، متفکری است خلاق و زایا که با رویکردی عقلانی و با بهره‌گیری از روشی مشاهده‌ای و مبتنی بر داده‌های عینی، اندیشه‌های فیثاغوری، افلاطونی، ارسطویی و همچنین اندیشه‌های موجود در ایران فرهنگی آن زمان را در جهان ذهن خود با واقعیات زمانه در هم می تند و نتیجه، سنتز و درهم نهاده‌ای می‌شود که همچنان قابلیت تأمل و پژوهش تا هم اکنون را دارا است.

او ادامه داد: گرچه اندیشه‌های حکمی، فلسفی و منطقی و به طور کلی شاکله اندیشه‌ای او چون جویباری روان، دشت حاصلخیز حکمت و فلسفه را در سده‌های سه پسین می‌پیماید و همچنان نظرات و تأملات تخصصی او در مباحث فنی موسیقی در پیوستن به جریانی به نام مکتب منتظمیه توسط بزرگانی چون صفی‌الدین ارموی، قطب‌الدین شیرازی، عبدالقادر مراغه‌ای، امثال افرادی چون مولانا مبارک شاه ادامه می‌یابد، اما آنچه در حوزه فلسفه موسیقی او شکل می‌گیرد، متأسفانه مورد غفلت تاریخی واقع می‌شود. اگر از مواردی چون ابن سینا و در بخش جوامع علم موسیقی او در دایرة‌المعارف بزرگ شفا و همچنین اندیشه‌های نهفته در رسالات منصوب به اخوان الصفا که البته در رویکردی متضاد با اندیشه‌های فارابی قرار دارند، درگذریم، تقریبا در این دوره از این وجهه فارابی در سنت رساله نویسی موسیقی ما خبری نیست و متأسفانه به محاق فراموشی گراییده است که تا امروز نیز همچنان این خسران و فراموشی پا بر جا است.

خورابه بیان کرد که پژوهندگان، دانشوران و محققان فلسفه هنر بر این آگاه هستند که از جمله شاخص‌های مهم در رویکرد فلسفی به حوزه‌ای همچون موسیقی به ناگزیر از پرداختن به مباحثی همچون هستی شناسی موسیقی، معرفت شناسی، گونه شناسی و دسته بندی انوع موسیقی، مفهوم اصالت در موسیقی، ماهیت و چیستی موسیقی، ویژگی‌های بیانی و عواطف موسیقی، رویکردهای ارزشمندانه به موسیقی و فهم موسیقی جاری و ساری است.

او در ادامه به نحوه مواجهه فارابی در این مقولات پرداخت و گفت: هر گاه سخن از چیستی موسیقی به میان می‌آید، به پیروی از بندیتو کروچه (متفکر ایتالیایی) می‌توان پاسخ داد که موسیقی همان چیزی است که همگان می‌دانند. از این رو است که فارابی در پاسخ به چیستی موسیقی می‌گوید که معنی لفظ موسیقی، الحان است. اکتفا به این تعریف این اشکال منطقی را دارد که معرف نه تنها اجلا و اعم از معرف نیست، بلکه تنها مترادفی به گویش و زبانی دیگر است. گرچه در نظر نخستین، بتوان چنین انگاشت اما از آنجا که فیلسوف موسیقیدان بر آن است که پاسخ به چیستی یک امر به کل و حقیقت آن اشاره کند، ناگزیر از بسط و گسترش مسئله می‌شود.

خورابه با بیان اینکه از جمله مباحثی که در فلسفه موسیقی از دوران کهن تا به امروز مطرح بوده، مسئله ارتباط موسیقی با زبان است، توضیح داد: به این معنا که ما موسیقی را همچون زبان بینگاریم و به این معنا که آیا موسیقی را می‌توان به تنهایی به عنوان ابزاری انگاشت که توانایی ابراز و بازنمایی معنا، بیان و مفهومی را داشته باشد، بی‌آنکه خواستار بهره گیری از کلام و کلمات باشد. به عبارت دیگر آیا می‌توان آن را نوعی زبان انگاشت، زبانی که ممکن است مزیتی بر زبان گفتاری داشته باشد؛ زیرا جنبه‌هایی از بودن در جهان را آشکار می‌سازد که زبان گفتاری قادر به آشکار ساختن آن نیست. یا اینکه موسیقی برای اینکه در حیطه ادراک مفهومی، پذیرنده از سوی مخاطب قرار گیرد، ناگزیر از تعامل ارتباط تنگاتنگ با کلام و واژگان است. فارابی در ادامه پاسخ به چیستی موسیقی، این هر دو جنبه را نیک مورد پژوهش قرار داده است. به نظر او هنگامی که از آهنگ، یا لحن سخن به میان می‌آید، می‌توان آن را از دو منظر بررسی کرد.

او ادامه داد: یکی اینکه آهنگ یا لحن را مجموعه‌ای از نغمات مختلف دانست که بر ترتیبی معین، مرتبط شده‌اند و دیگر اینکه منظور از لحن و آهنگ را چنین در نظر گرفت؛ گروهی از نغمه‌ها که به وجهی معین تألیف شده باشند و حروفی مقترن به آنها باشند که از ترکیب آنها الفاظی معنادار ساخته شده باشد که این الفاظ بنابر معمول، بر فکر و معنایی دلالت داشته باشد.

خورابه تصریح کرد: به زبان ساده‌تر، آیا موسیقی عبارت است از الحانی محض، بی‌آنکه همراه با کلام باشند یا خیر؟ در حالت دوم موسیقی عبارت است از آهنگ‌هایی که با کلام همراه می‌شود. فارابی خود اذعان دارد که تعریف لحن و آهنگ به طریق اول، اعم از طریق دوم است. به این صورت که در معنای نخست، این گروه نغمات مرتبط شده، اختصاص به منبع صوتی خاصی ندارند و آلات موسیقی و حتی آواز برخاسته از حلق و حنجره انسان را نیز شامل می‌شود. مانند بیشتر نغماتی که از طریق حلق و دهان با خود زمزمه می‌کنیم ولی ناظر به هیچ کلامی نیست و تنها تداعی گر بخشی از قطعه موسیقی است.

برای دیدن کل مطلب کلیک کنید

منبع مطلب : www.isna.ir

فارابی؛ بزرگترین نظریه‌پرداز موسیقی در تاریخ اسلام

تهران-ایرنا- پژوهشگران فلسفه و فارابی پژوهان، معتقدند که این فیلسوف مسلمان نخستین نظریه پرداز مسلمان است که به بررسی فلسفی موسیقی پرداخته و هنوز هم آرای او در این زمینه معتبر است.

۲۵ آذر ۱۳۹۹،‏ ۱۴:۱۳ کد خبر: 84148103 T T ۰ نفر منیره زینلی

فارابی؛ بزرگترین نظریه‌پرداز موسیقی در تاریخ اسلام

تهران-ایرنا- پژوهشگران فلسفه و فارابی پژوهان، معتقدند که این فیلسوف مسلمان نخستین نظریه پرداز مسلمان است که به بررسی فلسفی موسیقی پرداخته و هنوز هم آرای او در این زمینه معتبر است.

به گزارش روز سه‌شنبه گروه فرهنگی ایرنا، فرهنگستان هنر با همکاری انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، نشست مجازی «بازخوانی آرای فارابی در باب موسیقی» را صبح سه‌شنبه به صورت آنلاین برگزار کرد.

کاوه خورابه، دبیر علمی همایش بین المللی فارابی، بیان اینکه این فیلسوف را باید پیشگام فلسفه بینارشته ای دانست گفت: فارابی مبدع فلسفه موسیقی است که با رویکردی عقلی و علمی اندیشه های فیثاغورثی و افلاطونی را با فرهنگ ایرانی زمان خود همراه می کند و تا امروز این نظریه اهمیت دارد.

وی افزود: نظرات و تعاملات فارابی در آثار بسیاری از از استادان و فیلسوفان ادامه می یابد، اما نظرات او در موسیقی از نظر دور مانده است و پس از ابن سینا کمتر رساله ای در حوزه موسیقی نوشته شده است.

خورابه، با اشاره به مباحثی چون گونه‌شناسی رویکردها و ارجاعات در موسیقی که در رساله موسیقی کبیر فارابی شرح داده شده، اظهار داشت: فارابی در پاسخ به چیستی موسیقی می‌گوید موسیقی مجموعه‌ای از الحان است اما مسئله ارتباط موسیقی و زبان از قدیم مورد توجه بوده و فارابی نیز در آن مداقه کرده است. او می‌گوید آلات ‌موسیقی آواهای برخاسته از حلق و دهان را نیز شامل می شود در حالی که همنشینی آهنگ و کلمات در اصوات انسانی استفاده می شود، فارابی معتقد است موسیقی آوازی و همراه با کلام مقدم بر موسیقی بی آواز است و چون غایت و هدف در اندیشه افلاطونی اهمیت دارد موسیقی همراه با آواز و معنا می یابد.

این پژوهشگر ادامه داد: فارابی هنر به طور کلی و موسیقی را به طور اخص نوعی نطق می‌داند که عقل خاص انسانی است از دیدگاه او نغمات موسیقی را می توان هرچیزی دانست که به حس، تخیل و تعقل در آید.

وی در ادامه به توضیح موسیقی عینی و ذهنی نزد فارابی پرداخت و افزود: در مواجهه با قطعه موسیقی این سوال مطرح می شود که چه حسی را برمی‌انگیزد فارابی لذت و رنج را تابع کمال ادراک می داند می‌گوید این لذت است که مورد توجه قرار می گیرد، نغمه، صوت و لحن را نمی‌توان بدون محسوس شدن مورد توجه قرار داد.

خورابه در پایان خوانش و درک موسیقی از دیدگاه فارابی را مستلزم کنش و مطالعه فلسفی دانست.

تاثیر فارابی در نظریه موسیقی جدی و عمیق استحسن بلخاری، رئیس انجمن مفاخر و آثار فرهنگی ایران با بیان اینکه فارابی یکی از برجسته ترین موسیقی دانان اسلامی است گفت: کتاب موسیقی کبیر او که بخش دوم آن گمشده یکی از مهم‌ترین آثار در حوزه موسیقی در تاریخ اسلام بوده است پیش از فارابی کندی هم به مطالبی در حوزه فلسفه موسیقی اشاره می کند اما تاثیر فارابی بعد از نوشتن موسیقی کبیر در نظریه موسیقی بسیار جدی و عمیق است.

این استاد دانشگاه تهران، افزود: فارابی در احساس علوم که به خاطر آن به معلم ثانی مشهور شد علوم را طبقه بندی می کند در بخش سوم کتاب که مربوط به علم ریاضی است موسیقی را یکی از تقسیمات ریاضی می‌داند. این کار متاثر از تقسیم بندی یونانی ها از علوم است چون افلاطون و ارسطو هم به آن اشاره کردند. در تفکر یونانی موسیقی به ترقی معرفت کمک می کرده و شعر و نمایش نیز نگره فلسفی داشتند، یونانیان نقش تربیتی موسیقی را جدی گرفتند و درباره آن بسیار نوشتند. فارابی نیز متاثر از ارسطو است.

وی با اشاره به نسبت فلسفه و موسیقی گفت: فارابی در مقدمه موسیقی کبیر این تفکر در فلسفه یونان و افلاطون که متاثر از اندیشه فیثاغورسی است و می گوید موسیقی بانک افلاک است را رد می کند و موسیقی را شاخه‌ای علمی می داند. در کتاب دوم موسیقی کبیر که گم شده، فارابی مفصلاً درباره رد این نظریه سخن گفته اما ما به آن دسترسی نداریم اما ابن سینا هم نظر او را تایید می کند.

بلخاری در ادامه با خواندن اشعار مولانا به تشریح نظریه او در باب موسیقی پرداخت.

سید محمدرضا بهشتی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز به تشریح مسئله دید و شنید از نظرگاه فلسفی پرداخت و گفت باید دید فارابی چه اندازه از الگوی شنیدن و سکوت استفاده کرده است.

وی افزود ما با یک حوزه پژوهشی بسیج روبه رو هستیم از کلمه تا درک که خود را در عرصه موسیقی نشان می دهد نکته ما را با مسئله شناخت و درک جهان مرتبط می‌کند و نگاه تازه‌ای به ما برای درک موسیقی می‌دهد.

موسیقی نخست شنیداری و سپس ریاضی است سید محمدتقی طباطبایی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به مفهوم پویایی در تفکر فارابی گفت: او موسیقی را در حوزه ریاضی می فهمد که غلط نیست اما کامل هم نیست.

وی افزود: هنگامی که فارابی احصاء العلوم را می‌نوشت به پیوستگی علوم اشاره کرد. وی تعریف مشخصی از علوم دارد فایده و فضیلت آن ها را مطرح می کند و فهم اینکه فارابی موسیقی را ذیل ریاضی می فهمد درست است اما آن را تنها راه درک موسیقی نمی داند و این گونه پویایی به بخشی از موسیقی تبدیل می‌شود.

طباطبایی با اشاره به اینکه فارابی در حوزه موسیقی, صناعت عملی را بر نظری مقدم می‌داند، اظهار داشت: او همیشه نظر را بر عمل مقدم داشته اما درباره موسیقی نظر دیگری دارد.

وی با تشریح نسبت ها و فواصل در موسیقی و ریاضی گفت: موسیقی از طبیعت و فطرت پدید می آید، فاصله خوش و گوش نواز است که موجب می شود که شنونده آن را تشخیص دهد. این فواصل وقتی روی ساز می آید قابل اندازه گیری می شود اما حتی اگر بگوییم این قواعد فیزیکال است و ریاضیست مبادی آنها تجربی باقی می ماند. کیفیت موسیقی نخست شنیداری است و سپس ریاضی می‌شود.

طباطبایی افزود: ما با کیفیت موسیقی روبرو هستیم که تغییر پذیر است و به همین دلیل پویایی وارد آن می شود زیبایی آن را گوش مخاطب تشخیص می‌دهد نه فقط از اصول ریاضی، این زیبایی شناسی در فرهنگ ها و در دوره های تاریخی تغییر پذیر است.

این استاد دانشگاه تهران اضافه کرد: موسیقی فقط ریاضیات نیست و به تجربه زیسته افراد مرتبط است هم در بخش های موسیقی یک سرزمین به هم در موسیقی جهان آنچه بر روح و جان و فرهنگ گذشته در شکل گرفتن موسیقی اثرگذار است.

برای دیدن کل مطلب کلیک کنید

منبع مطلب : www.irna.ir

نظر خود را بنویسید

آخرین مطالب